Makkelijke Linuxtips: Maak Ubuntu sneller!

Sneller maken van uw Ubuntu 24.04.x is leuk! Zo haalt u immers "gratis" meer prestaties uit uw computer.

Er zijn heel wat manieren om Ubuntu sneller te laten draaien. Opvoertips zijn het eigenlijk. En net als de opvoertips voor brommertjes geldt hiervoor: de ene ingreep is riskanter dan de andere.

Van riskante ingrepen moet ik niet veel hebben, want stabiliteit en betrouwbaarheid vind ik veel belangrijker dan snelheidswinst. Daarom heb ik hieronder een paar opvoertips verzameld, die u veilig kunt toepassen en waarmee u uw Ubuntu waarschijnlijk behoorlijk kunt versnellen. Zonder de stabiliteit en betrouwbaarheid van uw systeem te verminderen.

Let op: ook al kunt u deze tips over het algemeen veilig toepassen, u levert er altijd wel wat voor in. Een bepaalde systeemdienst, een of andere functie enzovoorts.

Aan elke ingreep hangt dus een "prijskaartje". Bekijk daarom van tevoren bij elke tip even, of u de "prijs" ervan wilt betalen.

Inhoud van deze pagina:

Verbeter de werking van het geheugen (RAM)

1. Allereerst enkele tips om de werking van het systeemgeheugen (RAM) te verbeteren:

De absolute topper: schakel zswap in

1.1. U kunt doorgaans een behoorlijke snelheidswinst boeken door zswap in te schakelen. Vooral op oudere machines, maar ook op nieuwe machines pakt zswap voordelig uit, al is daarop de snelheidswinst wel kleiner. Daarom is inschakeling van zswap in alle gevallen aan te raden. Hieronder leg ik uit hoe u dat kunt doen.

Eerst wat achtergrondinformatie:

De functie zswap is een systeemkernfunctie die een gecomprimeerde tijdelijke RAM-opslag biedt voor wisselgeheugenpagina's. Pagina's die anders zouden worden weggeschreven naar een tijdelijke opslag (wisselgeheugen) op de harde schijf, worden dan samengeperst en opgeslagen in een opslagruimte in het RAM-geheugen.

Wanneer die opslagruimte vol is of wanneer het RAM-geheugen is uitgeput, wordt de oudste pagina gedecomprimeerd en alsnog weggeschreven naar de swap (het wisselgeheugen) op de harde schijf, alsof die pagina nooit in de zswap had gestaan. Daarna wordt die pagina verwijderd uit de zswap.

Standaard is zswap uitgeschakeld. Wanneer hij is ingeschakeld, gebruikt zswap standaard maximaal 20 procent van het RAM-geheugen (verhoog dit percentage niet boven de 40, want dat zou te weinig RAM-geheugen kunnen overlaten voor algemeen gebruik).

De prijs die u betaalt voor het inschakelen van zswap is tweeledig:

- Uw processor wordt wat zwaarder belast, want die moet meer gaan comprimeren (inpakken) en decomprimeren (uitpakken).

- Als het systeem de zswap-opslag heeft gevuld, zal het alsnog op de harde schijf moeten gaan swappen. Met een blok aan het been: het stuk geheugen dat opgeofferd is aan zswap.

Daarom raad ik bij machines met een zwakke CPU, het inschakelen van zswap alleen aan in combinatie met een swapneiging die is verlaagd naar 45 (zie punt 1.2 op deze pagina).

Nu de handleiding:

Inschakelen van zswap gaat als volgt (met superieure snelle compressie, dankzij lz4 en zsmalloc):

a. Open een terminalvenster.
(Een terminalvenster opent u zo: *Klik*)

b. Kopieer en plak de volgende regel in het terminalvenster:

gedit admin:///etc/default/grub

Druk op Enter.

(de drie achtereenvolgende schuine strepen zijn geen tikfout; dat hoort zo)

c. Nu opent zich een instellingenbestand. Zoek daarin de regel:
GRUB_CMDLINE_LINUX_DEFAULT="quiet splash"

Die regel gaat u aanvullen met enkele nieuwe parameters. De makkelijkste aanpak is deze: vervang die hele regel door de onderstaande blauwe regel. Dit is één lange regel, dus breek hem niet af, en gebruik kopiëren en plakken voor het overbrengen (tik het niet zelf in, want het is veel te makkelijk om een tikfout te maken!):

Computers met slechts 8 GB RAM-geheugen of minder (40 % zswap):

GRUB_CMDLINE_LINUX_DEFAULT="quiet splash zswap.enabled=1 zswap.max_pool_percent=40 zswap.zpool=zsmalloc zswap.compressor=lz4"

(merk op dat de "l" in "lz4" een kleine letter L is)

Computers met meer dan 8 GB RAM-geheugen (standaard 20 % zswap):

GRUB_CMDLINE_LINUX_DEFAULT="quiet splash zswap.enabled=1 zswap.zpool=zsmalloc zswap.compressor=lz4"

(merk op dat de "l" in "lz4" een kleine letter L is)

d. Sla het gewijzigde tekstbestand op en sluit het.

e. Genereer nu een nieuw Grubmenu waarin uw wijzigingen daadwerkelijk zijn toegepast. Kopieer en plak daartoe de volgende regel in het terminalvenster:

sudo update-grub

Druk op Enter.

f. De module voor de functie zsmalloc is standaard niet aanwezig in het initramfs bij het opstarten, zodat die niet automatisch wordt geladen. Aangezien de moderne zsmalloc beter is dan de ouderwetse standaard zbud, kunt u dat als volgt veranderen:

In de terminal (kopieer en plak om de onderstaande opdrachtregel over te brengen):

gedit admin:///etc/initramfs-tools/modules

Druk op Enter.

Onderaan de tekst in dat tekstbestand creëert u een nieuwe regel met zsmalloc erin, zodat het wordt:

# List of modules that you want to include in your initramfs.
# They will be loaded at boot time in the order below.
#
# Syntax: module_name [args ...]
#
# You must run update-initramfs(8) to effect this change.
#
# Examples:
#
# raid1
# sd_mod
zsmalloc

Sla de wijzigingen op en sluit de tekstbewerker.

g. Dan in de terminal (kopieer en plak):

sudo update-initramfs -uk all

Druk op Enter.

h. Herstart uw computer.

i. Kijk het resultaat na met deze terminalopdracht:

sudo dmesg | grep zswap

Die zou in de laatste regel van de uitvoer moeten melden:

zswap: loaded using pool lz4/zsmalloc

j. Het percentage van uw RAM-geheugen dat zswap gebruikt, kunt u nakijken met de volgende terminalopdracht:

cat /sys/module/zswap/parameters/max_pool_percent

Die zou óf 20 moeten melden, wat de standaard is, óf 40. Zoals reeds gezegd: verhoog dat percentage liever niet boven de 40, want hogere percentages zouden negatieve gevolgen kunnen hebben. U wilt immers wel genoeg systeemgeheugen overhouden voor algemeen gebruik.

Waarschuwing: er is ook een alternatieve RAM-swapfunctie genaamd zRam, die minder goed is dan zswap. Installeer die niet erbij, want zRam is contraproductief in combinatie met zswap!

De reden dat zswap beter is dan zRam, is trouwens dat zswap de CPU minder zwaar belast dan zRam. Bovendien is zswap het minst ingrijpend van de twee, aangezien zswap gebruik maakt van de bestaande infrastructuur voor virtueel wisselgeheugen.

Meer achtergrondinformatie kunt u hier vinden. Webpagina verdwenen? Een kopie ervan kunt u hier binnenhalen.

Bij ingeschakelde zswap: verlaag de swapneiging wanneer uw CPU zwak is

1.2. Standaard maakt Ubuntu gebruik van de swap (het wisselgeheugen op de harde schijf). Dit geldt ook wanneer u zswap heeft ingeschakeld, wat ik trouwens in alle gevallen aanraad (zie punt 1.1 op deze pagina).

Vooral bij weinig RAM-geheugen kan het gebeuren dat Ubuntu de swap veel gaat gebruiken. Die schrijfacties op de harde schijf kunnen Ubuntu vertragen. Virtueel geheugen op de harde schijf is nu eenmaal langzamer dan het "echte" RAM-geheugen. Verlagen van de swapneiging kan dus soms snelheidswinst opleveren.

De swapneiging kan een waarde hebben van 0 tot 200. De standaardinstelling van 60 is niet optimaal voor normale bureaucomputers met een zwakke CPU en een ingeschakelde zswap. Een waarde van ongeveer 45 past daar beter bij. Deze ingreep heeft bij een computer met een zwakke CPU eigenlijk alleen voordelen en geen nadelen. U levert dus niets in.

Als uw computer een krachtige CPU heeft, dan kunt u de swapneiging overigens wel het beste op 60 laten staan. Ook als u zswap heeft ingeschakeld.

Let op (1): Over het algemeen is het tegenwoordig geen goed idee meer, om de swapneiging te veranderen als op zichzelf staande maatregel. Verander de swapneiging alleen wanneer u zswap hebt ingeschakeld.

Let op (2): Schakel de swap nooit volledig uit, ook al heeft uw computer nog zoveel RAM-geheugen! Niet alleen omdat zswap de swap op de harde schijf simpelweg nodig heeft, maar ook omdat het volledig uitschakelen van de swap altijd contraproductief is en de prestaties van uw systeem negatief kan beïnvloeden.

Zo verlaagt u de swapneiging naar een redelijkere waarde voor computers met een zwakke CPU, namelijk 45, wat voor die computers waarschijnlijk het beste compromis is:

a. Controleer allereerst de huidige swapneiging (swappiness) van uw Ubuntu:

Open een terminalvenster.
(Een terminalvenster opent u zo: *Klik*)

Tik in (kopieer en plak, om tikfouten te voorkomen):

cat /proc/sys/vm/swappiness

Druk op Enter. Waarschijnlijk staat de swapneiging nu nog op een waarde van 60.

Verlaag de swapneiging als volgt:

b. In het terminalvenster kopieert en plakt u de volgende opdrachtregel (dit is één lange regel, gebruik beslist kopiëren en plakken om tikfouten te voorkomen!):

echo "vm.swappiness=45" | sudo tee /etc/sysctl.d/7-swappiness.conf

Druk op Enter en tik desgevraagd uw wachtwoord in. In Ubuntu blijft dit geheel onzichtbaar, u ziet zelfs geen sterretjes wanneer u het intikt, dat hoort zo. In Ubuntu is dit veranderd: u ziet wel sterretjes. Druk opnieuw op Enter.

c. Herstart uw computer (volledige herstart).

d. Controleer daarna even de nieuwe swapneiging in de terminal, met de volgende opdracht (kopieer en plak):

cat /proc/sys/vm/swappiness

Als het goed is, staat die nu op 45.

Spijt? Ongedaan maken van de reductie van de swapneiging is makkelijk

1.2.1. Hebt u spijt van de reductie van de swapneiging? Ongedaan maken is heel eenvoudig, met deze terminalopdracht:

sudo rm -v /etc/sysctl.d/7-swappiness.conf

Herstart uw computer en de swapneiging zou weer op de standaardwaarde van 60 moeten staan.

Sneller draadloos internet: schakel het energiebeheer uit voor de draadloze kaart

2. Voor de meeste draadloze kaarten is een eenvoudige ingreep voldoende, om de verbindingskwaliteit van het draadloze internet merkbaar te verhogen. Namelijk het uitschakelen van het energiebeheer (power management) voor de draadloze kaart.

Geen zorgen: deze ingreep schakelt niet het energiebeheer uit voor uw hele machine! Het wordt alleen uitgeschakeld voor uw draadloze kaart.

De prijs die u daarvoor betaalt is een iets hoger energieverbruik, waardoor bij een laptop de accutijd wat terugloopt. Maar dat is een lage prijs voor een betere en stabielere internetverbinding....

De makkelijkste manier om het energiebeheer voor de draadloze kaart uit te schakelen is met een terminalopdracht. Hiervoor gaat u als volgt te werk:

a. Kijk eerst na, of er energiebeheer wordt toepast op uw draadloze kaart:

Open een terminalvenster.
(Een terminalvenster opent u zo: *Klik*)

Tik nu de volgende opdracht in de terminal:
iwconfig

Druk op Enter.

U kunt dan zien, of Power Management op on staat. Als die op off staat, of wanneer er überhaupt niets staat over Power Management, dan hoeft u deze ingreep niet toe te passen.

b. Kopieer en plak de volgende opdrachtregel in het terminalvenster (dit is één regel):

sudo sed -i 's/3/2/' /etc/NetworkManager/conf.d/default-wifi-powersave-on.conf

c. Herstart uw computer.

d. Controleer daarna in de terminal, met de opdracht iwconfig, of Power Management nu op off staat.

Verbeter het schrijven naar externe media

3. Op sommige machines verloopt het schrijven naar externe media zoals USB-geheugenstaafjes of externe harde schijven, met horten en stoten. Eerst gaat het vliegensvlug, en daarna valt het ineens terug naar een akelig lage snelheid. Verder is het verloop dan niet-intuïtief: het is onduidelijk wanneer het systeem gereed is.

Dit kan worden verbeterd door het verkleinen van de twee schrijfbuffers in het RAM-geheugen, hetgeen vooral nuttig is bij machines met veel RAM (maar ook machines met weinig RAM kunnen hier baat bij hebben). Zo dwingt u het systeem namelijk om eerder vanuit het RAM-geheugen naar het externe medium te gaan schrijven, en met kortere tussenpozen.

Dit maakt het procesverloop veel gelijkmatiger, hoewel de schrijfsnelheid nog steeds zal dalen na het snelle begin. Dat is onvermijdelijk.

De schrijfbuffers moeten overigens ook weer niet al te klein worden ingesteld, want anders zou het functioneren van interne media nadelig kunnen worden beïnvloed. Zulke dingen zijn altijd een compromis.... Maar er is een compromis mogelijk dat gewoonlijk betere resultaten geeft dan de standaardinstellingen.

Ga hiervoor als volgt te werk:

a. Allereerst gaat u de huidige omvang van de twee schrijfbuffers nakijken. Open een terminalvenster.
(Een terminalvenster opent u zo: *Klik*)

b. Kopieer en plak de volgende opdrachtregel in het terminalvenster:

cat /proc/sys/vm/dirty_ratio

Druk op Enter. Waarschijnlijk is de uitvoer 20, hetgeen betekent dat deze buffer een maximale omvang heeft van 20 % van uw RAM.

c. Kopieer en plak daarna de volgende opdrachtregel in het terminalvenster:

cat /proc/sys/vm/dirty_background_ratio

Druk op Enter. Waarschijnlijk is de uitvoer 10, hetgeen betekent dat deze buffer een maximale omvang heeft van 10 % van uw RAM.

Nu gaat u de omvang van deze buffers beperken door hen in te stellen op betere vaste waarden.

d. Allereerst de dirty_bytes:

Kopieer en plak de volgende blauwe opdrachtregel in het terminalvenster, om tikfouten te voorkomen (dit is één lange regel):

Voor moderne computers met meer dan 4 GB RAM (omvang van 500 MB):
echo "vm.dirty_bytes=524288000" | sudo tee /etc/sysctl.d/8-writing.conf

Voor oudere computers met slechts 4 GB RAM of minder (omvang van 300 MB):
echo "vm.dirty_bytes=314572800" | sudo tee /etc/sysctl.d/8-writing.conf

Druk op Enter en tik desgevraagd uw wachtwoord in. In Ubuntu blijft dit geheel onzichtbaar, u ziet zelfs geen sterretjes wanneer u het intikt, dat hoort zo. In Ubuntu is dit veranderd: u ziet wel sterretjes. Druk opnieuw op Enter.

e. Dan de dirty_background_bytes:

Kopieer en plak de volgende blauwe opdrachtregel in de terminal:

Voor moderne computers met meer dan 4 GB RAM (omvang van 250 MB):
echo "vm.dirty_background_bytes=262144000" | sudo tee -a /etc/sysctl.d/8-writing.conf

Voor oudere computers met slechts 4 GB RAM of minder (omvang van 150 MB):
echo "vm.dirty_background_bytes=157286400" | sudo tee -a /etc/sysctl.d/8-writing.conf

Druk op Enter.

f. Herstart uw computer. Kijk daarna na of deze ingreep effect heeft. Eerst met behulp van de opdrachten die u hebt gebruikt bij de stappen b en c: beide opdrachten zouden nu 0 moeten melden.

Deze twee opdrachten zouden moeten melden hoeveel bytes er thans zijn ingesteld:

cat /proc/sys/vm/dirty_bytes

cat /proc/sys/vm/dirty_background_bytes

Problemen? Ongedaan maken van de schrijfbuffer-ingreep is eenvoudig

3.1. Ondervindt u problemen door de wijziging van de schrijfbuffers? Ongedaan maken is heel eenvoudig, met deze terminalopdracht:

sudo rm -v /etc/sysctl.d/8-writing.conf

Herstart uw computer en de schrijfbuffers zouden weer op de standaardwaarden moeten staan.

Op de inhoud van deze webstek is een Creative Commons-licentie van toepassing.

Algemeen voorbehoud en uitsluiting aansprakelijkheid

Terug naar de thuispagina